نشست نقد و بررسی رمان «ماهگرفتگی» اثر صدیقه حسنزاده در تبریز برگزار شد.
به گزارش شرح نگار، رمان «ماهگرفتگی» در این نشست از زوایای مختلف ادبی، روانشناختی و اجتماعی مورد واکاوی قرار گرفت و سخنرانان با تمرکز بر ساختار داستان، شخصیتپردازی، مضامین اثر و دغدغههای اجتماعی و فرهنگی نویسنده، دیدگاههای خود را مطرح کردند.
در نخستین بخش نشست، ابراهیم اکبری دیزگاه که برای حضور در این برنامه از قم به تبریز آمده بود، به بررسی ابعاد ادبی و محتوایی «ماهگرفتگی» پرداخت.
او با اشاره به روند ادبیات داستانی ایران از دهه ۱۳۷۰ تاکنون، بر ضرورت خلق آثاری تأکید کرد که علاوه بر برخورداری از ارزشهای ادبی، محتوایی قابل تأمل و قابل استفاده برای مخاطب داشته باشند.
اکبری دیزگاه در ادامه، تحلیل خود را با بررسی شخصیت «اژدر» در رمان دنبال کرد و این شخصیت را یکی از عناصر مؤثر در شکلگیری کشمکش داستان دانست. به گفته او، اژدر بهعنوان شخصیتی منفی، تحت تأثیر کینه و میل به انتقام قرار دارد و همین ویژگی، او را به نیروی محرک بخشی از حوادث داستان تبدیل کرده است.
وی ریشه رفتارهای انتقامجویانه این شخصیت را در گذشته و جدایی او از یک جریان خاص عنوان کرد و با اشاره به نمونههایی از تاریخ، گفت که در برخی جریانهای فرقهای نیز پس از شکلگیری گسست و جدایی، رفتارهای مبتنی بر کینه و تقابل مشاهده شده است.
این نویسنده در ادامه به شخصیت «آسیه»، شخصیت اصلی و مثبت رمان، پرداخت و او را زنی منظم، مسئولیتپذیر، خانوادهدوست و یاریرسان توصیف کرد که پاک زیستن برایش اهمیت ویژهای دارد.
«ماهگرفتگی» در تبریز نقد شد
به گفته اکبری دیزگاه، آسیه در آغاز داستان دشمنی مستقیمی با اژدر ندارد و بخش مهمی از تعارض میان این دو، از گذشته و درگیری نسل پیشین ناشی میشود؛ بنابراین آسیه و خانوادهاش با پیامدهای رویدادهایی روبهرو میشوند که خود در شکلگیری آنها نقشی نداشتهاند.
او این مضمون را یکی از نکات قابل تأمل رمان دانست و اظهار کرد که انسان گاهی با پیامدهای اتفاقاتی مواجه میشود که عامل آن نبوده است. از این منظر، مفهوم ایمان در داستان اهمیت پیدا میکند و میتواند بهعنوان تکیهگاهی برای شخصیت در مواجهه با دشواریها و آسیبهای زندگی مطرح شود.
اکبری دیزگاه همچنین با اشاره به اینکه «ماهگرفتگی» نخستین تجربه منتشرشده حسنزاده در عرصه رمان است، نخستین اثر هر نویسنده را همزمان یک فرصت و یک چالش دانست و گفت که طبیعی است نخستین تجربه یک نویسنده در کنار نقاط قوت، با برخی خامیها و لغزشها نیز همراه باشد.
وی با اشاره به شناخت خود از مسیر نویسندگی حسنزاده، مطالعه، تحقیق و پیگیری جدی او برای ورود به عرصه رماننویسی را از زمینههای شکلگیری این اثر عنوان کرد و افزود که بخشی از این تلاش و مطالعات را میتوان در «ماهگرفتگی» مشاهده کرد.
«ماهگرفتگی» نمادی از قرار گرفتن مشکلات در برابر نور و امید است
در ادامه، سید وحید هاشمی روانشناس با رویکردی روانشناختی به تحلیل رمان پرداخت. او ابتدا با تمرکز بر عنوان اثر، «ماه» را نمادی از نور دانست و «ماهگرفتگی» را استعارهای از شرایطی تفسیر کرد که در آن نور و امید در زندگی انسان وجود دارد، اما مشکلات و بحرانها برای مدتی در برابر آن قرار میگیرند.
هاشمی همچنین به بازتاب طرحوارههای ذهنی شخصیتها در روند داستان اشاره کرد و زبان روایت را از ویژگیهای قابل توجه اثر دانست.
این روانشناس درباره استفاده همزمان از زبان فارسی و آذری در رمان نیز گفت که بهرهگیری از زبان مادری در روایت میتواند به افزایش اصالت و باورپذیری داستان کمک کند؛ زیرا زبان مادری ارتباط نزدیکی با تجربههای عاطفی و خاطرات انسان دارد و استفاده درست از آن میتواند پیوند احساسی مخاطب با شخصیتها و فضای داستان را تقویت کند.
وی پرداختن نویسنده به مسائل اجتماعی و قرار دادن شخصیتها در موقعیتهای متنوع اجتماعی را از دیگر نقاط قابل توجه «ماهگرفتگی» دانست.
هاشمی همچنین به ویژگیهای بصری کتاب اشاره کرد و طراحی، رنگبندی و فرم ارائه اثر را عواملی دانست که میتوانند حس نوستالژیک در مخاطب ایجاد کنند و ضمن سبکتر کردن فضای روایت، زمینه کنجکاوی خواننده برای دنبال کردن سرنوشت شخصیتها را فراهم آورند.
پرداختن ادبی به موضوعات فرقهای نیازمند مطالعه و دقت است
در بخش دیگری از نشست، علی میلانی به موضوع فرقهها و بهائیت در «ماهگرفتگی» پرداخت. میلانی با اشاره به سابقه مطالعات خود در حوزه ادیان و فرقهها عنوان کرد که اگرچه رشته دانشگاهی او عمران است، اما از سال ۱۳۸۸ مطالعات علمی خود را در زمینه فرقهها و ادیان، بهویژه بهائیت، آغاز کرده و در سال ۱۴۰۲ نیز کتابی در این حوزه منتشر کرده است.
او با تأکید بر ضرورت پرداختن علمی و منصفانه به موضوع بهائیت، بررسی این حوزه را نیازمند اتکا به منابع معتبر دانست و بر اهمیت مراجعه به منابع اصلی و مستند در تحلیل چنین موضوعاتی تأکید کرد.
میلانی در ادامه، دیدگاههای خود را درباره ساختار تشکیلاتی، شیوه عضویت و فعالیت پیروان بهائیت و همچنین سازوکارهای تبلیغ و گسترش این جریان مطرح کرد.
این نشست در پایان با برگزاری بخش پرسش و پاسخ ادامه یافت و صدیقه حسنزاده، نویسنده رمان، به همراه ابراهیم اکبری دیزگاه به پرسشهای حاضران پاسخ دادند. روند شکلگیری رمان، نحوه پرداخت شخصیتها، مضامین داستان، دغدغههای نویسنده و چگونگی ورود موضوعات اجتماعی و فرهنگی به ساختار روایت، از جمله محورهای مطرحشده در این بخش بود.
رمان «ماهگرفتگی» به قلم صدیقه حسنزاده توسط انتشارات گنج حضور منتشر شده است. این نشست با حضور جمعی از نویسندگان، استادان، فعالان فرهنگی و علاقهمندان حوزه ادبیات در کافه هنگام برگزار شد.
